Bilim dünyasında çığır açan bir gelişme yaşandı: Aksolotlların yenilenme yetenekleri üzerine yürütülen araştırmalar, insanların kaybedilen uzuvlarını geri kazanma umudunu artırdı. Meksika’nın benzersiz su kaynaklarında yaşayan aksolotller, büyümeyen yapıları ve etkileyici rejenerasyon kabiliyetleri ile bilim insanlarına ilham veriyor. Wake Forest Üniversitesi’nin öncülüğünde gerçekleştirilen çalışma, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlandı ve aksolotl, zebra balığı ve farelerde ortak bir “yenilenme kodunun” keşfedildiğini ortaya koydu. Bu buluş, her yıl dünya genelinde çeşitli sebeplerle uzuvlarını kaybeden bir milyondan fazla insan için umut verici bir gelişme oldu.
Aksolotllar, biyoloji alanında “ebedi çocuk” olarak biliniyor. Çünkü yaşam döngülerini başkalaşım geçirmeden tamamlayarak, iribaş formunda kalıyorlar. Bu özelliklerinin yanı sıra, kaybettikleri bacak, kuyruk veya hatta kalp ve beyin dokusu gibi parçaları tamamen yeniden inşa edebilme kabiliyetleri ile dikkat çekiyorlar. Araştırmacılar, bu “ölümsüzlük” yeteneğinin ardındaki gizemi çözmek için aksolotlları, benzer yenilenme yeteneklerine sahip zebra balıklarıyla ve sınırlı regenerasyon kapasitesine sahip farelerle incelediler.
Üç farklı laboratuvarın ortaklaşa yürüttüğü bu çalışma, rejenerasyon sürecinde “evrensel” bir genetik programın rol oynadığını ortaya koydu. Araştırmacılar, cilt yenilenmesi sırasında her üç türde de “SP6” ve “SP8” adlı iki spesifik genin aktifleştiğini belirledi. Gen düzenleme teknikleri ile yapılan deneylerde, aksolotllardan SP8 geni çıkarıldığında, uzuv kemiklerinin yeniden oluşamadığı gözlemlendi. Farelerde görülen benzer sonuçlar, bu genlerin memelilerde de yenilenme potansiyelini tetikleyebileceğini gösterdi.
Araştırma ekibi, bulgularını bir adım öteye taşıyarak zebra balıklarından elde edilen bir “yenilenme artırıcı” kullanarak deneysel bir gen terapisi geliştirdi. Fareler üzerinde test edilen ve “FGF8” olarak bilinen molekül, eksik genlerin işlevini dengeleyerek kemiklerin yeniden büyümesini sağladı. Uzmanlar, bu genetik yaklaşımın biyo-mühendislik iskeleleri ve kök hücre tedavileri ile birleştirilerek, gelecekte insanlarda uzuv kaybı sonrası fonksiyonel dokuların yeniden kazanılması için çok disiplinli bir çözüm sunabileceğini öngörüyor.
